آموزش دستشویی رفتن کودکان

  • کد مطلب: 2245
  • ارسال شده در 1 سال پیش
  • تعداد مشاهده: 154 بازدید
  • بهداشت کودکان

 

1293854749 zzz 256x300 آموزش دستشویی رفتن کودکان

 

مقدمه:

برای بیشتر کودکان یادگیری اصول اولیه ی پاکیزگی و توالت رفتن بسیار مشکل تر از پذیرش عادات مربوط به تغذیه و یا خواب است،زیرا رعایت پاکیزگی برای آنها هیچ پاداشی به همراه ندارد.کودکانی که نشستن روی صندلی غذا خوری را می پذیرند ،به جهت گرسنگی است و خوردن برای آنها پاداش محسوب می شود که رنج صندلی نشستن را جبران می کند.

نفس پذیرش آموزش توالت رفتن کاری نیست که کودک به خاطر والدین انجام دهد. بلکه او این اصول را فقط به منظور رسیدن به استقلال یاد میگیرد.(سلحشور۱۳۷۸،ص۷)

ظاهرا" کودکان قرن پیش زودتر از کودکان امروزی مهارت توالت رفتن را بدست می آوردند. بنابر گزارشهای رسیده زمان آموزش از سه ماهگی آغاز می شد و بسیاری از کودکان تا اولین سال تولدشان در این زمینه به مهارت کامل دست می یافتند.در این باره گفتنی بسیار است ؛ آب سرد بود ؛ مواد تمیز کننده کیفیت پایینی داشت؛می بایست کهنه ی بچه را با دست می شستند؛مردم وسواس بیشتری داشتند؛ به مادران جوان این القا می شد که اگر کودک مهارت توالت رفتن را زود یاد نگیرد بعد ها دچار مشکل یبوست خواهد شد.گرچه حدود صد سال از آن زمان میگذرد ،هنوز هم افسانه ی توالت رفتن کودک در ماه های اول باعث نگرانی مادران میشود.البته بیشتر این مشکلات مربوط به انتظارات بیجا و نظریات گمراه کننده هستند.مادرانی که دوره ی آموزش را زود شروع میکنند ،در واقع از عقاید یکسان سال های ۱۸۹۰تا۱۹۸۰ پیروی می کنند. زیاد عجله به خرج ندهید و آرام باشید.(گرین،۲۰۰۰ ،ص۲۴۴)

لطفا بقیه مطلب را در ادامه بخوانید

اهمیت آمزش توالت رفتن:

شاید به نظر شما این موضوع که کودک دیگر خود را کثیف نمی کند، خیلی مهم باشد. البته مهم است ولی مهم تر از آن ، تمیز ماندن کودک در حدود سن دو سالگی است. زیرا این پدیده اساس و بنیان نظافت او در طول زندگیش خواهد بود: دستها و لباس های تمیز. از تربیت شدن برای توالت، کودکان متوجه می شوند، انجام بعضی کارها درست و بعضی دیگر نادرست است. این تربیت در آنها احساس مسئولیت را پرورش می دهد و از این جهت می تواند در قالب گیری شخصیّت آنها و اعتماد متقابل بین آنها و والدین مؤثر باشد. بنابراین اگر از حس استقلال طلبی و خودکفایی که در نهاد کودک گذاشته شده،بهره جویی کنید،تربیت توالت کودک به مراتب راحت تر و آسان تر خواهد شد. ،( بنجامین مک لین ۱۳۸۱،ص۵۱۰)

نشانه های آمادگی کودک برای شروع آموزش:

هیچ دو کودکی کنترل ادرار را در یک سن به دست نمی‌آورند.
اینکه بدانیم چگونه و از چه زمانی، دیگر کودک را پوشک نکنیم، کمی مشکل است و اگر فکر می‌کنید کودک شما باید در زمانی که شما انتظار دارید، ادرار و مدفوع خود را کنترل کند،‌کاملا در اشتباه هستید. زمان واقعی آن هنگامی است که کودک شما آماده باشد و منظور از آماده بودن زمانی است که مغز،‌ اعصاب و عضلات به اندازه کافی رشد کرده باشند. به ندرت ممکن است قبل از سن ۱۵ تا ۱۸ ماهگی اعصاب تکامل یافته باشند و عضلات به آنها پاسخ دهند. در واقع هرگز نباید کودک خود را مجبور کنید روی لگن بنشیند زیرا این کار باعث می‌شود کودک از انجام کار سر باز زند و احتمالا منجر به مشکلات بعدی، مثل بی‌اختیاری مکرر یا خیس کردن رختخواب می‌شود.

وحالا یک سوال پیش می آید آیا والدین میتوانند درآموزش توالت رفتن به فرزندانشان کمک کنند؟

· ج. بله . به شرط آنکه درست به او کمک کنید . هدف شما کمک کردن به کودک در کنترل اعمالی است که در توالت انجام میشود.

دراکثر موارد والدین با تعصب رقتار میکنند وتوالت رفتن را بر اساس آنچه ازیک نسل به نسل بعدی انتقال یافته است به کودک می آموزند.آنچه از نظر ایشان دور می ماند آن است که آموزش توالت رفتن از نظر کودک چه معنایی دارد.(دکتر لی سالک،۱۳۷۶ص۷۴)

۴ شیوۀ متفاوت والدین در آموزش توالت رفتن:

۱- شیوۀ زود هنگام: شرطی کردن کودک تا در سنین خیلی کم از لگن بچه استفاده کند. مثانه و روده به محض احساس وجود ادرار عکس العمل نشان می دهند. گرچه این عکس العمل با اراده خودآگاه متفاوت است.( هیثر،ولفورد ،۱۳۸۳،ص۳۰)

۲- شیوۀ واگذاری ابتکار عمل به خود کودک:سپردن همه چیز به کودک تا بدانید که چه موقع دیگر نمی خواهد از پوشک استفاده کند. این شیوه مستلزم صبر خواهد بود و تا بعد از دوسالگی طول خواهد کشید. (هیثر،ولفورد، ۱۳۸۳ ،ص۳۳)

۳- شیوۀ فشرده: این روش مستلزم تعهد و صبوری و اختصاص دادن یک روز به آموزش است. برای این کار بهتر است از روش های سرگرم کننده و دادن جایزه به کودک در هربار موفقیت استفاده شود. این روش باید در زمان مناسب یعنی هنگامی که کودک آمادگی فهمیدن و دنبال کردن آموزش را دارد، به کار گرفته شود.«اصل اساسی در این روش ایجاد فرصت برای کودک در تشخیص و نشان دادن عکس العمل به علامت هایی است که در فاصله ای کوتاه از مثانه پر از ادرار دریافت می شود.» (هیثر،ولفورد ،۱۳۸۳،ص۳۷)

۴- شیوۀ آهسته و پیوسته: تنها عیب این روش کند و خسته کننده بودن آن است. اگر پافشاری کنید و در صورت خرابکاری های گاه به گاه و پسرفت های کودک عصبانی و دلسرد نشوید حتماً نتیجه خواهید گرفت.

دکتر بری برازلتون، پزشک کودکان که سالیان دراز در تربیت کودک برای توالت رفتن کار کرده و تجربه دارد، روشی را به کار می برد که در اینجا برایتان شرح می دهم.او این روش را روی هزاران کودک با میانگین سنی ۲۸ ماه تجربه کرده و ۸۰ درصد موفقیت در تربیت توالت و ادرار کودکان – به شکل همزمان و سریع- کسب کرده است.اساس این روش این است که تربیت توالت کودکان باید با میل و اراده آنها باشد؛ بدون استفاده از زور، اجبار، انتقاد و تمسخر. به نظر او با این روش تربیت خیلی آسان انجام می شود و احتمال برگشت آن بسیار کم است. او والدین را به تشویق کودکان توصیه می کند و در صورت شکست، از هرگونه انتقاد پرهیز می دهد. اگر کودک تمایلی به نشستن روی توالت ندارد، نباید به اجبار متوسل شد. وقتی که نشست، اگر خواست بلند شود- حتی بعد از چند ثانیه- نباید مانعش شد. چون کودک ها دوست دارند مانند بزرگترها رفتار کنند؛ بنابراین اگر بتوانند خود را کنترل نمایند، این کار را با میل و رغبت انجام خواهند داد. شرط این روش این است که والدین به تمایل کودک برای تکامل مطمئن بوده و خود نیز صبور و شکیبا باشند.

ولی استفاده از این روش به معنی توقع نداشتن از والدین نیست. در سن دوسالگی هروقت والدین تصمیم به تربیت کودک می گیرند، باید در تصمیم خود ثابت قدم بوده و از کودک توقع داشته باشند مانند سایر فرزندان بزرگتر و بزرگسالان از توالت استفاده کندو باید وقتی کودک در انجام این کار موفق می شود، مورد تحسین قرار گیرد و هروقت با این کار موافق نیست، از خشم و انتقاد علیه کودک خودداری شود. (بنجامین مک لین ،۱۳۸۱،ص۵۱۲)

 

مدت زمان لازم برای تکمیل آموزش توالت رفتن بین ۲ هفته الی ۲ ماه است.بیشتر کودکان ابتدا توانایی کنترل مدفوع و بعد ادرار خود را پیدا می کنند.علاوه بر آن کودکان ابتدا پاک بودن در روز وسپس در شب را می آموزند. .(سلحشور۱۳۷۸،ص۱۲)

۱- نشانه های غیرمستقیم آمادگی کودک

از آغاز سال دوم نشانه هایی از آمادگی کودک ظاهر می شود که اغلب، آنها را با آمادگی مربوط نمی کنیم. کودکان در این سن دوست دارند چیزی یا اسباب بازی به دیگران هدیه بدهند و البته زود هم پس می گیرند؛ ولی از این کار لذت زیادی می برند. احساس دوگانه آنها به این صورت نشان داده می شود که اسباب بازی خود را به مهمان نشان می دهند ولی آن را سفت چسبیده و به او نمی دهند.( بنجامین مک لین ،۱۳۸۱،ص۵۱۲)

در این سن، کودکان از قرار دادن چیزی در ظرف و ناپدید شدن آن و سپس پدیدار شدنش لذت زیادی می برند. کودک به تدریج می خواهد از کارهای والدین، خواهر و برادرش تقلید کند وادای آنها رادربیاورد و این می تواند انگیزه ای برای تربیتش باشد. آنها از یادگرفتن هر مهارتی که به طور مستقل انجام دهند شاد می شوند و از تعریفی که به همین دلیل می شنوند، لذت می برند. (بنجامین مک لین ،۱۳۸۱ص۵۱۲)

۲- علائم قطعی آمادگی

بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی اکثریت کودکان علائم قطعی آمادگی خود را آشکار می سازند. کودکان در این سن ناپدید شدن اشیا، از جمله مدفوع خود را بهتر درک می کنند.آنها در این سن درک می کنند موجودیّت آنها از والدین جدا است، و این احساس جدایی انگیزه ای است که والدین خود را خشنود سازند و توقعات آنها را برآورده نمایند. در عین حال از یاد گرفتن مهارت های جدید احساس غرور می کنند و از شنیدن تحسین از انجام این مهارت ها خوشحال می شوند. آگاهی از اعضای بدن در آنها افزایش می یابد. بنابراین بهتر و بیشتر از قبل متوجه دفع مدفوع می شوند.

علاوه بر اینها، کودک در این سن می تواند راه رفته و از چیزی بالا وپایین برود، بنابراین می تواند به تنهایی خودش را به توالت و لگن برساند و حتی پوشک یا شلوار خود را پایین بکشد. بالاخره رشد عقلی آنها در این سن به حدی رسیده است که توقعات والدین خود را تشخیص بدهند و با والدین خود همراهی کنند و مانند برادر و خواهر بزرگتر از خود و یا مادر و پدر خود،بزرگ باشند.( بنجامین مک لین ،۱۳۸۱،ص۵۱۳)

چند مورد از مهم ترین نشانه های آمادگی کودک برای پذیرش آموزش توالت رفتن را که دکتر براندا گاردنر در کتاب خود آورده است:

۱. هنگامی که کودک توانایی فهم دستورات شما را داشته باشد تا بتواند مراحل مختلف آموزش را درک کند

۲. وقتی که کودک نسبت به کاری که در پوشک خود انجام داده کنجکاوی کند و بین خشک بودن و خیس بودن خود تفاوت قایل شود. این موضوع نشان میدهد که ماهیچه های بدن او توانایی لازم برای نگهداری ادرار یا مدفوع را دارند.

۳.هنگامی که فاصله ی ادرار کردن کودک چند ساعت طول بکشد و او بتواند خود را نگه دارد وخیس نکند .

۴.هنگامی که کودک بتواند به تنهایی روی توالت و لگن بنشیند و همچنین بتواند شورت و زیر شلواری خود را پایین یا بالا بکشد.

۵.هنگامی که کودک تمایلی به مستقل شدن داشته باشد.

(به نقل از سلحشور۱۳۷۸،ص۱۲)

به طور کلی کودک باید نشانه های فیزیکی ،رفتاری و ادراکی خاصی داشته باشد این نشانه ها عبارتند از:

نشانه های فیزیکی:

· در هنگام راه رفتن و یا حتی دویدن می تواند تعادل خود را حفظ کند.

· در هر بار ادرار کردن مقدار ملاحظه ای مایع دفع می کند.

· در ساعاتی مشخص از روز مدفوع می کند.

نشانه های رفتاری:

در حدود ۲ تا ۵ دقیقه می تواند به آرامی در یک وضعیت بنشیند.

· بلافاصله پس از کثیف کردن پوشکش از شما می خواهد که او را عوض کنید.

· وقتی که شما همسرتان یا خواهر و برادرش به توالت می روید، کنجکاوی و علاقه نشان می دهد.

· برای مدفوع کردن عادات خاصی دارد. بعنوان مثال دو زانو می نشیند و یا صدای خاصی از خود در می آورد.

· تمایل دارد تا در کارهایش مستقل عمل کند.

· در صورت انجام یک کار جدید به خود افتخار می کند.

· نسبت به آموزش توالت کردن مقاومت و یا مخالفتی نشان نمی دهد.

نشانه های ادراکی:

· قادر به ادای کلماتی برای ادرار و مدفوع می باشد که شما متوجه آنها می شوید.

· می داند هر چیز باید سرجای خودش قرار گیرد.

· قادر است دستشویی اش را تا زمانیکه به لگن می رسد نگه دارد

قبل از انجام هرگونه آموزش در زمینه ی توالت رفتن رعایت این نکته ضروری است که کودک در وضعیت استرس زا نباشد .مثلا" کودک در مرحله ی از شیر گرفتن ،یا در آستانه ی تولد نوزاد جدید ویا خانه عوض کردن و… نباشد. (به نقل از سلحشور۱۳۷۸،ص۱۴)

۳- آمادگی والدین

علاوه بر آمادگی کودک آمادگی والدین نیز در تربیت توالت رفتن اهمیت دارد.عده ای از این موضوع نگران هستند.قسمتی از این نگرانی به خاطر این حقیقت است که ما در جامعه ای زندگی می کنیم که به ما آموخته است از مدفوع و ادرار،شرمنده و متنفر باشیم. قسمت دیگری از این نگرانی ناشی از فشار درونی و طرز فکر والدین است.( بنجامین مک لین ،۱۳۸۱،ص۵۰۹)

علاوه بر آن فشار بیرونی هم برای والدین شاغل وجود دارد که باید برای پذیرش کودک در کودکستان ابتدا توالت رفتن را به او بیاموزند.

به عنوان اولین قدم در تربیت توالت فرزندتان باید احساسات خود را بشناسید.اگر احساسات شما منفی است، حداقل آن را در مرحله خنثی نگه دارید. هروقت احساس خود را شناختید آماده اید. (بنجامین مک لین ،۱۳۸۱،ص۵۰۹)

درچه سنی باید آموزش توالت رفتن را آغاز کنیم؟

بر اساس یافته های آکادمی پزشکان کودک در آمریکا امروزه بیشتر کودکان حداقل تا سن ۵/۲ ساللگی و یا حتی ۳ سالگی آمادگی پذیرش آموزش توالت رفتن را ندارند. (سلحشور۱۳۷۸،ص۱۷)

و شاید برای شما این سوال پیش آید که کودکانی را دیده اید که قبل از یک سالگی توالت رفتن را آموخته اند.

· ج_ بسیاری از والدین کاری کرده اند که به نظر می رسد کودک قبل از یک سالگی توالت رفتن را یاد گرفته است.این والدین به جای آموزش تولت رفتن ،تقریبا" زمان دقیق اجابت مزاج کودک را کشف کرده اند. هر روز در زمان معین صرفا" کودک را بر می دارند و به تولت می برند و او را روی لگن قرار می دهند. این کار اموزش توالت رفتن واقعی نیست ،زیرا کودک داوطلبانه خود را کنترل نمی کند. (دکتر لی سالک،۱۳۷۶ص۶۹)و هنوز نشانه های آمادگی که قبلا" به آن اشاره شد در او به و جود نیامده است.

اصول کلی در آموزش توالت رفتن

۱- از دوران نوزادی درباره پوشک ها و وضعیّت کودک با او صحبت کنید و در لحنتان هرگز حالت ایراد و انتقاد به کار نبرید.

۲- وقتی به توالت می روید کودکتان را از آنجا دور نکنید و به او بگویید چه کار می کنید.

۳- از توانایی خود در تشخیص زمان مناسب اطمینان حاصل کنید و تحت تأثیر فشار دیگران شروع به آموزش نکنید.

۴- درصورتیکه احساس می کنید نمی توانید مشکلات احتمالی را بپذیرید و عصبانی خواهید شد، آموزش را شروع نکنید. (هیثر،ولفورد ،۱۳۸۳،ص۴۷)

یکی ازتصمیماتی که والدین باید بگیرند این است که کودک را روی لگن بنشانند یا توالت . برای این پرسش پاسخ صحیحی وجود ندارد و روش استفاده از آن مهمتر از خود وسیله است.

بیشتر مادران کودک را روی لگن می نشانند و کودکان نیز آن را به توالت ترجیح می دهند . (گرین،۲۰۰۰ ،ص۲۶۱)

مزیت های استفاده از لگن به جای توالت:

الف) قابل حمل بودن آن.

ب) راحت تر بودن لگن برای نشستن بچه های کوچک تر که می ترسند داخل کاسه توالت بیفتند.

ج) تخلیه روده در حالت نشستن روی لگن بچه(حالت چمباتمه) از لحاظ فیزیولوژیکی راحت تر است.

هنگام خریدن لگن به چند نکته توجه کنید:

۱) جنس آن بادوام باشد.

۲) حمل آن آسان باشد.

۳) برای کودک پسر لگن دارای حفاظ در جلو بهتر است.

۴) شکل لگن برای کودک جذاب باشد.

ه) لگن دارای درپوش باشد تا هنگام سفر یا خارج از خانه محتویات آن نریزد.و بوی آن زننده نباشد.

و) زمانیکه کودک توانست از توالت استفاده کند، از صندلی مناسب کودک استفاده کنید و در کنار آن چهارپایه یا نردبانی کوچک برای بالا رفتن کودک قرار دهید.

(بنجامین مک لین ،۱۳۸۱، ص۵۱۴)

.به هر حال عده ای از کودکان هم هستند که می خواهند از توالت استفاده کنند و از اینکه کودک به حساب آیند ناراحتند . (گرین،۲۰۰۰ ،ص ٢۶١

در این صورت موارد زیر توصیه شده:

نشاندن کودک روی توالتی که برای او بزرگ است درست نیست . اگر کودک از توالت استفاده می کند پیشنهاد می شود جلوی توالت چهار پایه ای بگذارید تا پای کودک روی ان قرار گیرد و در هوا آویزان نماند و یا توالت کوچک قابل حملی روی توالت بزرگ نصب کنید . نشستن روی توالت کوچک برای کودک راحت تر است و ترس از افتادن در چاه توالت را از میان می برد.

نظرات